Al Fadimem Türküsünün Bilinmeyen Gerçek Hikayesi Aydınlandı
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yeşermiş, yıllardır dilden dile dolaşan ve yürekleri dağlayan ‘Al Fadimem türküsü’nün gerçek hikayesi, titiz bir çalışmayla gün yüzüne çıkarıldı. Bu derin sevda öyküsünün izlerini süren bir proje, türkülerin sadece melodilerden ibaret olmadığını, aynı zamanda yaşanmışlıkların ve kaybolan değerlerin birer taşıyıcısı olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
TÜBİTAK Projesiyle Tarihe Işık Tutuldu
TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde gerçekleştirilen çalışma, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir’in imzasını taşıyor. ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adını taşıyan bu değerli proje, ‘Al Fadimem türküsü’nün unutulmaya yüz tutmuş ilk sözlerini ve asıl hikayesini birinci elden kaynaklarla derlemeyi amaçladı.
Halk Kültüründe Söz ve Anlam Değişimleri İncelendi
Araştırmanın temelinde, halk müziğinin en önemli unsurlarından olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam kaymalarını ortaya koyma hedefi yatıyor. Bu amaçla, türkünün kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş yakınları ve komşularıyla yapılan derinlemesine mülakatlar, çalışmanın adeta bel kemiğini oluşturdu. Bu görüşmeler sayesinde, türkülerin sadece geçmişi anlatmakla kalmayıp, aynı zamanda nasıl dönüştüğünü de anlama fırsatı bulduk.
Bir Sevdanın Türküye Dönüşen Dramatik Öyküsü
Yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere göre, Efe Kadir’in yetim ve yoksul olması nedeniyle Fadime ile evlilik yapacak maddi gücü bulunmuyordu. Bu durum üzerine Efe Kadir, sevdiği kızı kaçırmaya karar verdi. Fadime de bu aşka gönüllü olarak Efe Kadir ile birlikte kaçtı. Ancak o dönemde, Fadime’nin resmi kayıtlarda yaşının küçük gösterilmesi (döneminde yaş yazımı yaygın olmaması nedeniyle), olayın farklı bir boyuta taşınmasına neden oldu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve bestelediği ağıtlarla dile geldi. İşte o ağıtlardan biri de bugün hala kulaklarımızda çınlayan ‘Al Fadimem türküsü’ydü.
40 Yıllık Ses Kaydı Gün Yüzüne Çıktı
Projenin en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş, 40 yıllık bir ses kasetinin ortaya çıkarılması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine kaydedilen bu nadide eserde, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiği tespit edildi. Ali Kalkan, Veli Kilci ve aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, türkülerin en otantik ve ilk hallerine ulaşmada paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıyor. Bu sayede, zamanla değişen sözlerin aslına en yakın haliyle yeniden gün yüzüne çıkarılması mümkün oldu.
Yapılan saha çalışmaları ve elde edilen bu özel ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı ve daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaların da derlendiği anlaşıldı. Bu önemli keşif, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyu aktarılırken geçirdiği değişimleri somut verilerle ortaya koyarak, halk kültürümüzün yaşayan bir mirası olduğunu bir kez daha kanıtladı.
